Info
Consulting: biznesplan, studium wykonalności, analizy finansowe, fundusze
unijne 
ANALIZA RENTOWNOŚCI
Kolejną grupę związaną oceną finansową przedsięwzięcia stanowią wskaźniki rentowności. Rentowność przedsiębiorstwa jest uważana za fundamentalny miernik efektywności działania przedsiębiorstwa. Rentowność możemy rozpatrywać w wartościach bezwzględnych, jako dodatni lub ujemny wynik finansowy, lub też w porównaniu do innych wartości bilansowych. Zyski lub straty przedsiębiorstwa powstają przede wszystkim w wyniku działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, ale również na skutek przeprowadzanych operacji finansowych oraz zdarzeń, których nie dało się przewidzieć.
Podstawowe rodzaje zysków, jakie są wykorzystywane przy badaniu rentowności:
- zysk brutto na sprzedaży,
- zysk na sprzedaży,
- zysk na działalności gospodarczej (zysk operacyjny),
- zysk brutto,
- zysk netto.
Różnie definiowany zysk porównuje się z innymi wielkościami ekonomicznymi, np. aktywami, sprzedażą czy zadłużeniem. Część wskaźników nie ma nawet swojej nazwy i są reprezentowane jedynie wzorem. Wiele z nich, co naturalne, cechuje się bardzo silną wzajemną korelacją, co powoduje, że do analiz finansowych używanych jest zaledwie kilka. Wskaźniki rentowności można podzielić na odnoszące się do wielkości obrotu, do majątku oraz do kapitału.
Znaczenie, jakie przypisuje się rentowności przedsiębiorstwa, wydaje się być nieco przesadzone. Na rzeczywistą rentowność przedsiębiorstwa składa się: wartość pieniężna, efekty czasowe oraz ryzyko. Z tych trzech, wskaźniki rentowności odzwierciedlają jedynie wartość pieniężną w postaci osiągniętego zysku. Efekty czasowe mają znaczenie, gdy walcząc o bieżące zyski, przedsiębiorstwo poświęca zyski z przyszłości lub też odwrotnie. Ryzyko strat pojawia się wraz z agresywną polityką nakierowaną na osiągnięcie wysokich zysków. Jednak ani o ryzyku podjętym przez kierownictwo, ani o tym jaką przyszłość firma straciła osiągając w bieżącym roku wysoki zysk, nie dowiemy się z żadnego ze wskaźników rentowności.
Z przedstawionych powyżej wątpliwości na szczególną uwagę zasługuje rzutowanie bieżących zysków na wyniki firmy w przyszłości. Istnieje szczególny konflikt między celami wynajętego kierownictwa firmy, a długofalowym sukcesem przedsiębiorstwa. Ma to również związek z różnie definiowanymi celami przedsiębiorstwa.
Najczęściej cele te określa się jako:
a) osiąganie i zwiększanie zysku w długim okresie,
b) zwiększanie wartości firmy.
Oceniając problem generowania zysków z punktu widzenia kondycji finansowej firmy, można przyjąć, że optymalne byłoby przeznaczanie całej nadwyżki finansowej na umacnianie pozycji przedsiębiorstwa, jego rozwój i zdobywanie nowych rynków, co pomniejsza zyski w roku bieżącym oraz w krótkim i średnim horyzoncie czasowym. Tak więc niska rentowność nie musi oznaczać błędów w zarządzaniu firmą. Z drugiej strony, niski zysk może być właśnie zwiastunem kłopotów finansowych, gdy firma nie jest w stanie - mimo takich celów - go wygenerować. Pobieżna, a często nawet wnikliwa analiza rentowności, nie zawsze jest w stanie odpowiedzieć na te wątpliwości.
Ważniejsze wskaźniki rentowności
Marża zysku brutto ze sprzedaży
(zysk brutto ze sprzedaży) / (przychód ze sprzedaży netto)
Wskaźnik ten, nazywany również wskaźnikiem rentowności sprzedaży brutto, oddaje stopień rentowności sprzedaży towarów i usług w zakresie podstawowej działalności przedsiębiorstwa. W skład zysku nie wchodzą koszty sprzedaży, koszty ogólnego zarządu, pozostałe przychody i koszty operacyjne, przychody i koszty finansowe, a także zyski lub straty nadzwyczajne.
Marża zysku operacyjnego
(zysk na działalności operacyjnej) / (przychód ze sprzedaży netto)
Ten wskaźnik, w porównaniu z poprzednim, uwzględnia koszt sprzedaży, koszty ogólnego zarządu oraz pozostałe koszty i przychody operacyjne. Pozycje te w istotny sposób wiążą się z prowadzoną działalnością podstawową przedsiębiorstwa. Poza wskaźnikiem znajdują się elementy związane z tą działalnością już raczej w niewielkim stopniu. Wskaźnik ten jest bardzo ważny, gdyż daje informację o rzeczywistych możliwościach osiągania zysku na podstawowej, prowadzonej przez firmę działalności.
Marża zysku brutto
(zysk brutto) / (przychód ze sprzedaży netto)
Powyższy
wskaźnik obejmuje całość zysku przed opodatkowaniem i, paradoksalnie,
jego wartość informacyjna nie jest zbyt duża. Główną cechą tego wskaźnika
jest uwzględnianie całości osiągniętych zysków oraz niezależność od stopy
podatkowej. Na jego wartość mają więc również wpływ czynniki okazjonalne,
np. przychód z działalności finansowej czy zyski i straty nadzwyczajne.
Natomiast osiągnięty zysk porównywany jest jedynie do przychodu z działalności
podstawowej przedsiębiorstwa, co stanowi pewną niekonsekwencję.
Chociaż w dłuższym okresie liczy się całość zysków, jakie osiąga firma,
wydaje się, że w przypadku oceny całościowej rentowności firmy, korzystniej
jest używać wskaźnika marży zysku netto.
Marża zysku netto
(zysk netto) / (przychód netto ze sprzedaży)
Wysoka wartość tego wskaźnika wskazuje na dużą możliwość generowania zysku przez przedsiębiorstwo i pośrednio na dobrą kondycję finansową. Właśnie wartość tego wskaźnika w przeważającym stopniu decyduje czy przedsiębiorstwo możemy określić jako rentowne lub nie.
Stopa zwrotu z kapitału własnego
(zysk netto) / (kapitał własny)
Ocena tego wskaźnika nie jest możliwa w oderwaniu od innych wartości finansowych przedsiębiorstwa. Jego niska, choć dodatnia, wartość może być spowodowana słabą rentownością ale również niewielkim zadłużeniem firmy. Tak więc jego wartości należy interpretować przynajmniej w porównaniu ze stopniem zadłużenia firmy.
Stopa zwrotu z aktywów
(zysk netto) / (aktywa)
Wskaźnik
rentowności majątku opisuje dochodowość wszystkich aktywów przedsiębiorstwa.
Oznacza to, że na jego wysokość ma wpływ, obok zysku, wielkość majątku
trwałego i obrotowego oraz rozliczenia międzyokresowe. Nierzadko wielkości
te zmieniają się bardzo dynamicznie, nie mając bezpośredniego związku
z osiąganymi zyskami, dlatego też wnioski na podstawie tego wskaźnika
należy wyciągać uwzględniając przyczyny zmiany sumy bilansowej przedsiębiorstwa.
Wskaźnik ten można traktować jako ocenę sprawności kierownictwa firm porównując
je między sobą: jak duży zysk jest w stanie wygenerować management, dysponując
aktywami o danej wartości.
Znaczenie tego wskaźnika jest podstawowe. Nawet w przypadku wysokich kwotowo
zysków, niska wartość tego wskaźnika informuje o nieefektywnym wykorzystywaniu
majątku firmy. Stopa zwrotu z aktywów powinna być wyższa niż stopa odsetek
płaconych przez firmę od zaciągniętych kredytów.
Operacyjna stopa zwrotu z aktywów
(zysk operacyjny) / (aktywa)
Powyższy
wskaźnik ma podobne znaczenie, co stopa zwrotu z aktywów, z tym że uwzględnia
inny poziom zysku. Wydaje się, że polskich warunkach nie jest wysoko cenionym
miernikiem, ale dość często pojawia się w analizach zagranicznych - przypuszczalnie
z powodu większego szacunku dla zysku operacyjnego.
[1] Bednarski L., "Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa", Wyd. AE we Wrocławiu, Wrocław 2003,
[2] Sierpińska M., Jachna T. "Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych" PWN, 2004.
[3] Tyran M.R. "Wskaźniki Finansowe" Dom Wydawniczy ABC, 1999,
[4] Zaleska
M. "Ocena ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa przez analityka
bankowego"
SGH, Warszawa 2002,