Według wielu badań (np. [2], [5], [6], [7]) płynność finansowa ma fundamentalne znaczenie dla bieżącego funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz jego kondycji finansowej. Jej niski poziom jest często skutkiem błędnych decyzji kierownictwa firmy. Bywa również wywołany czynnikami zewnętrznymi, choć menedżerowie powinni być zawczasu przygotowani na zagrożenia dla płynności i odpowiednio je neutralizować.

Przyczynami niskiej płynności mogą być m.in. :

• błędne zaplanowanie przychodów i rozchodów,
• opóźnienie produkcji,
• osłabienie popytu na produkty,
• nierzetelność odbiorców w zakresie płatności,
• zaniechanie przez banki finansowania przedsiębiorstwa,
• wzrost stóp procentowych,
• zmiany kursów walutowych.

Nawet krótkotrwały brak płynności finansowej może pociągnąć za sobą fatalne skutki dla przedsiębiorstwa. Banki z powodu niedotrzymania terminów spłat rat kredytowych mogą wypowiedzieć umowę i zażądać natychmiastowego zwrotu całej sumy kredytu. Uzyskanie nowych kredytów staje się znacznie utrudnione. Firma nie spłacając w terminie należności w stosunku do dostawców postrzegana jest jako niesolidna, co pogarsza jej pozycję negocjacyjną przy zawieraniu kolejnych kontraktów. W efekcie, płatności za zakupywane towary i usługi ustalane są zazwyczaj na wyższym poziomie lub wyłącznie w formie gotówkowej. Przedsiębiorstwo borykające się z niską płynnością, nie jest w stanie finansować kredytami kupieckimi w wystarczającym zakresie swoich klientów. Znacznie utrudnione staje się również korzystanie z przynoszących znaczny dochód szans rynkowych, które wymagają szybkiego zainwestowania gotówki.

Brak płynności, jeśli przedsiębiorstwo nie jest w stanie szybko jej odzyskać, jest praktycznie wstępem do bankructwa. Zdarza się jednakże, iż przedsiębiorstwo w obawie przed utratą płynności lub też wskutek niewłaściwego zarządzania finansami, dysponuje nadmiernym poziomem płynności finansowej. Oznacza to niepotrzebnie wysoki poziom płynnych aktywów, co w zależności od skali zjawiska może rzutować na uzyskiwaną rentowność.

Ważniejsze wskaźniki płynności finansowej

Wskaźnik bieżącej płynności:

(majątek obrotowy + zobowiązania międzyokresowe)/ (zobowiązania bieżące)

Wskaźnik bieżącej płynności, określany również czasami jako płynność finansowa III, jest istotny ze względu na porównanie zobowiązań bieżących z odpowiadającymi im ze względu na źródło zabezpieczenia aktywami obrotowymi. Jako wartości optymalne podaje się przedział od 1,5 do 2,2 (patrz: [6]), od 1,5 do 1,9 (patrz: [4]), a w pozycji [1] oraz [8] autorzy określają wartość "2" dla tego wskaźnika jako minimalną dla bezpiecznego funkcjonowania firmy.

Wskaźnik płynności szybkiej

(płynne środki obrotowe)/( zobowiązania bieżące)

Płynne środki obrotowe oznaczają aktywa bieżące pomniejszone o zapasy, rozliczenia międzyokresowe czynne. Wskaźnik ten (wskaźnik płynności II, wskaźnik szybki) obrazuje stopień pokrycia zobowiązań krótkoterminowych aktywami o wysokim stopniu płynności. Przyjmuje się, (za [1], [2], [6], [8]), że jego wartość powinna kształtować się na poziomie 1,0. Niemniej jednak, w zależności od specyfiki przedsiębiorstwa, oraz warunków makroekonomicznych, szczególnie inflacji, minimalna bezpieczna wartość tego wskaźnika może być nieco niższa.

Wskaźnik płynności gotówkowej

(środki pieniężne + akcje przeznaczone do obrotu) / (zobowiązania bieżące)

Wskaźnik ten jest dobrym przykładem na konieczność podawania wzorów matematycznych przy nazwie używanego wskaźnika. W [9] nosi on nazwę: "wskaźnik płynności gotówkowej", w [1]: "płynność finansowa I", w [8] i [6]: "wskaźnik środków pieniężnych". Nazwa "wskaźnik podwyższonej płynności" często pojawia się natomiast w analizach finansowych dokonywanych przez ekspertów.

Środki pieniężne w tym wskaźniku obejmują również papiery wartościowe przeznaczone do obrotu. Wskaźnik ten jest najczęściej używanym do poznania krótkoterminowej płynności przedsiębiorstwa. Określa, jaka część zobowiązań bieżących ma pokrycie w najbardziej płynnych aktywach. W praktyce nie ma potrzeby, aby zobowiązania bieżące miały pełne pokrycie w gotówce. Większe środki pieniężne mogą być utrzymywane w warunkach dużego prawdopodobieństwa występowania tzw. okazji rynkowych, na których, szybko angażując gotówkę, można uzyskać wysoką rentowność. Jako minimalną wartość bezpieczną tego wskaźnika (patrz: [9]) podaje się co prawda 0,2 ale większość badaczy unika podawania bezpiecznych wartości tego wskaźnika.

Wskaźnik płynności gotówkowej II

(środki pieniężne) / (zobowiązania bieżące)

Wskaźnik ten jest odmianą poprzednio opisanego, z tą różnicą, że w liczniku znajdują się jedynie gotówka w kasie oraz na kontach ([9]). Wskaźnik jest zbliżony konstrukcją do Treasury Ratio, opisanego m.in. w [6]. Jest to najbardziej rygorystyczny miernik, jaki daje się policzyć na podstawie oficjalnych sprawozdań finansowych. Brak jest w literaturze informacji o minimalnym bezpiecznym poziomie tego wskaźnika. Obecnie można w zasadzie postawić znak równości między środkami pieniężnymi w kasie, a ulokowanymi na rachunku bankowym. Aktualne systemy bankowe umożliwiają transfer środków w ciągu kilku godzin, a niekiedy wręcz on-line.

Kapitał pracujący

(majątek obrotowy) - (zobowiązania bieżące)

Wskaźnik ten obrazuje w jednostkach pieniężnych nadwyżkę (lub niedobór) płynnych aktywów nad zobowiązaniami krótkoterminowymi. W użyciu są najczęściej te same wartości, co we wskaźniku płynności bieżącej. Jak łatwo zauważyć, wartości tego miernika są w małym stopniu porównywalne między różnymi przedsiębiorstwami. Nie jest możliwa ocena stanu tego wskaźnika bez odniesienia przynajmniej do wielkości przedsiębiorstwa, niemniej jego znaczenie jest bardzo duże przy dynamicznej analizie funkcjonowania firmy oraz jako składnika bardziej złożonych wskaźników.

Kapitał pracujący / aktywa

Jest to również wskaźnik pozwalający ocenić płynność przedsiębiorstwa. Podobnie jak w przypadku poprzedniego, może przybierać wartości ujemne. Brak jest wskazań co do jego bezpiecznych wartości.

Płynność finansowa jest pojęciem bardzo złożonym i wnioskowanie na jej temat na podstawie poziomu przedstawionych wyżej wskaźników, może często okazać się niewystarczające. Podobne wartości księgowe majątku obrotowego mogą w rzeczywistości oznaczać aktywa znacznie różniące się pod względem możliwości upłynnienia. Płynność wielu towarów jest uzależniona od sezonu. Czasami na możliwości upłynniania majątku nałożone są ograniczenia ustawowe, np. istniejące w Polsce zakazy obniżania cen cukru przez producentów poniżej wartości granicznych. Może się także okazać, że firma ratując swoją płynność i wyprzedając wyprodukowane w nadmiarze towary poniżej kosztów produkcji zostanie oskarżona o dumping. Przy kalkulacji poziomu płynności finansowej przedsiębiorstwa należy porównywać aktywa i pasywa, realistycznie podchodząc do ceny oraz czasu upłynnienia poszczególnych składników majątkowych. Szczegółowo zagadnienia te zostały opisane m.in. w [6], [3] czy [2].

Literatura

[1] Bednarski L., Borowiecki R., Duraj J., Kurtys E., Waśniewski T., Wersty B.,
     "Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie", Wyd. AE we Wrocławiu,      Wrocław 2001,
[2] Gallinger W. G., Healey B.P. "Liquidity Analysis and Management"
     Addison-Wesley Publishing Company 1995
[3] Myers Steward C., Rajan Raghuram G. "The Paradox of Liquidity"
     Working Paper No. 5143, National Bureau of Economic Research Cambridge,      June 1995,
[4] Ostaszewski J."Nowoczesne techniki analizy finansowej : poradnik      praktyczny" Warszawa : CIM, 1999,
[5] Polemarchakis H. M., Rochon C. "Debt, Liquidity and Dynamics"
     CORE Discussion Paper, Belgium 1999,
[6] Sierpińska M., Wędzki D. "Zarządzanie płynnością finansową w      przedsiębiorstwie" PWN Warszawa 1997,
[7] Slater S.D. "Strategy of Cash" John Wiley & Sons 1974,

[8] Tyran M.R. "Wskaźniki Finansowe" Dom Wydawniczy ABC, 1999,

[9] Zaleska M. "Ocena ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa przez analityka bankowego" SGH, Warszawa 2002,

Wróć